dr  wersja do druku

Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego - poradnik dla Pacjenta.

Jak uniknąć sztucznego stawu kolanowego?

Poniższe informacje skierowane są do osób mających dolegliwości ze strony kolan. Szczególnie dotyczy tych, którzy mają pomiędzy 40 a 70 lat życia i czują się przez te dolegliwości ograniczeni w codziennym życiu. - a jednocześnie są zbyt młodzi na zabieg wymiany stawu kolanowego na sztuczny lub nie chcą pogodzić się z koniecznością całkowitego zrezygnowania z aktywności fizycznej.

  • Czy masz te objawy? Czym są zmiany zwyrodnieniowe stawów? Dlaczego gonartroza to cicha i podstępna niszczycielka ?
  • Gdy odczuwasz ból idziesz do lekarza. Nie zawsze zmiany zwyrodnieniowe kolan (gonartroza) objawiają się bólem. Często, zwłaszcza w początkowych stadiach pojawiają się inne niż ból, niespecyficzne objawy takie jak:

    • sztywność stawów po wstaniu rano z łóżka
    • uczucie osłabienia podczas wchodzenia po schodach lub na początku aktywności fizycznej
    • zmniejszenie zakresu ruchomości w stawach utrudniające kucanie oraz pełne wyprostowanie nóg.
    • ocieplenie i obrzęki stawów kolanowych po wysiłku
    • słyszalne zgrzyty, skrzypienia w stawie.

    Zmiany zwyrodnieniowe mają charakter postępujący, dotyczą początkowo chrząstki stawowej a następnie wszystkich elementów stawu. I choć nie są całkowicie wyleczalne - to stosując odpowiednio dobrane leczenie można uzyskać znaczną poprawę funkcji stawu i złagodzenie dolegliwości bólowych. Nieleczone - prowadzą do postępującego ograniczenia funkcji stawu i stałego bólu i w rezultacie znacznie utrudniają czy uniemożliwiają chodzenie.

  • Jakie są czynniki sprzyjające rozwijaniu się gonartrozy ?
  • Rozwijaniu się zmian zwyrodnieniowych kolan mogą sprzyjać:

    • urazy: zarówno powtarzające się drobne kontuzje jak i jednorazowy, duży uraz - mogą spowodować uszkodzenie chrząstki, więzadeł, łąkotek, spowodować złamanie kości;
    • zaburzenia osi ciała czy budowy stawu kolanowego - jak koślawość lub szpotawość kolan, dysplazja stawów kolanowych;
    • choroby reumatyczne, związane z zaburzeniami układu immunologicznego, jak również związane z zażywaniem przewlekle kortykosterydów;
    • zaniedbanie zdrowych nawyków: żywieniowych oraz aktywności fizycznej, co prowadzi do nadwagi i otyłości.
  • Jaki jest mechanizm niszczenia stawu ?
  • Powyższe czynniki powodują, że chrząstka szklista, która w zdrowym kolanie pokrywa i ściśle przylega do powierzchni kości zaczyna się "odklejać", powstają w niej pęknięcia a potem ubytki. Fragmenty uszkodzonej chrząstki swobodnie pływają w płynie stawowym, uwalniają się substancje zapalne wywołujące ból i obrzęk stawu. Obrazowo, w dużym uproszczeniu można napisać, że płyn stawowy jest odpowiednikiem oleju, którym naoliwiony jest staw, by się nie ścierał i prawidłowo funkcjonował. Takie wolne fragmenty działają jak piasek wrzucony w tryby maszyny, niszcząc ją mechanicznie i chemicznie.

    Im dłużej traw choroba, im dłużej staw jest używany w takim stanie, tym większe szkody mają miejsce. W czasie odpoczynku stan się chwilowo poprawia, ponieważ płyn stawowy częściowo się oczyszcza z patologicznych składników, lecz po kolejnym wysiłku objawy i tak wracają - i to często ze wzmożoną siłą.

    Z drugiej strony brak aktywności fizycznej nie wyleczy choroby. Przeciwnie, spowoduje osłabienie mięśni i sztywność stawu.

    Widoczne w zdjęciu rtg zwężenie szpary stawowej wynika ze scieńczenia chrząstki, kość zbliża się do kości, powodując ścieranie i twardnienie (sklerotyzację) ich powierzchni oraz nieprawidłową amortyzację ruchów.

    staw

    Zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe kolana prawego zwłaszcza po stronie przyśrodkowej. Uwagę zwraca znaczne zwężenie szpary stawowej zwłaszcza po stronie przyśrodkowej oraz szpotawość stawu. W kolanie lewym - zmiany zwyrodnieniowe o mniejszym nasileniu.

  • Budowa chrząstki szklistej
  • Funkcjonowanie stawu w dużej mierze zależy od obecności chrząstki szklistej. Dzięki jej gładkości i obecności płynu stawowego ruch w stawie odbywa się z minimalnym oporem. Chrząstka szklista ma duża wytrzymałość mechaniczną a dzięki swojej sprężystości pełni rolę amortyzatora stawu.
    U dzieci chrząstka szklista potrafi się goić, regenerować, u dorosłych niestety traci takie zdolności.
    Grubość zdrowej chrząstki szklistej wynosi zwykle od 2 do 4 mm, choć w centralnej części rzepki może osiągnąć grubość do 6 mm. Chrząstka stawowa zbudowana jest z istoty międzykomórkowej, podstawowej (tak zwanego zrębu), - w skład którego wchodzą proteoglikany i kwas hialuronowy oraz włókna kolagenowe oraz komórek - chondrocytów. Chrząstka szklista nie posiada naczyń ani nerwów, jej odżywianie się odbywa się dzięki płynowi stawowy (od strony stawu) oraz z warstwy podchrzęstnej (od strony kości). Dzięki ruchowi możliwe jest odżywianie chrzastki, dlatego unieruchomienie stawu np. w opatrunku gipsowym jest niekorzystne.

    rysx1

    Dzięki swojej budowie chrząstka posiada zdolność ulegania odwracalnej deformacji pod wpływem działania sił mechanicznych.

  • Jak postawić właściwą diagnozę?
  • Chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego lekarz rozpoznaje na podstawie:

    • zebranego od Ciebie wywiadu;
    • badania klinicznego;
    • badań dodatkowych - zdjęć rentgenowskich, niekiedy innych badań takich jak USG, MRI (rezonans magnetyczny).

    Niekiedy wykonuje się również artroskopię - traktowaną jako zabieg czysto diagnostyczny. Jest to zabieg operacyjny polegający na dokładnym obejrzeniu wnętrza kolana za pomocą wprowadzonej przez niewielkie nacięcia optyki z miniaturową kamerą i toru wizyjnego z monitorem, który oprócz diagnostyki umożliwia wykonanie procedur leczniczych . Podczas artroskopii najdokładniej ocenia się staw, bada się w jakim stanie jest chrząstka stawowa, oceniając jej uszkodzenie wg skali Outbridge'a:

    1. 0 - chrząstka prawidłowa;
    2. I stopień - obrzęk - spluszowacenie i zmiękczenie chrząstki;
    3. II stopień - pęknięcia i fragmentacja niepełnej grubości - struktura podobna do wełny;
    4. III stopień - pęknięcia pełnej grubości sięgające do powierzchni podchrzęstnej (kości) - bez jej odsłonięcia;
    5. IV stopień - większe ubytki - odsłaniające warstwę podchrzęstną (kość).
    rysx2

    Rysunek obrazujący stopnie chodnromalacji

  • Jak leczyć gonartrozę?
  • Po postawieniu diagnozy, rozmowie z lekarzem i zrozumieniu swojej choroby rozpocznij leczenie. Jest ono dopasowane do stadium zaawansowania choroby i do rozmiaru uszkodzeń w stawie.

    1. Przede wszystkim zadbaj o normalizację wagi ciała;
    2. Leczenie zachowawcze, nieoperacyjne. Lekarz może zlecić Ci niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), leki działające w warstwie podchrzęstnej, wspomagające regenerację chrząstki stawowej (np. glukozaminę). Być może zaproponuje dostawowe podanie preparatów kwasu hialuronowego - preparatu wspomagającego metabolizm chrząstki stawowej. Metody niefarmakologiczne to ćwiczenia i fizykoterapia, stosowanie ortez, kul;
    3. Leczenie operacyjne. Jeśli zmiany są bardziej zaawansowane to wskazane jest leczenie operacyjne. Rodzaj zabiegu zależy od stopnia zaawansowania zmian i deformacji. Najczęściej wykonywaną procedurą jest artroskopia. Niekiedy wykonuje się operacje bardziej rozległe, takie jak osteotomie korekcyjne (poprawiające wadliwą oś mechaniczną kolana). Najbardziej rozległym, nieodwracalnym i obarczonym największym odsetkiem powikłań jest wymiana stawy na sztuczny - wstawienie protezy, alloplastyka stawu kolanowego.

    Poniżej zostaną opisane metody leczenia operacyjnego zmian zwyrodnieniowych kolana, ze szczególnym zwróceniem uwagi na metody najmniej inwazyjne.


    Strona druga >>



Do góry strony